بزرگنمایی:

حسن غلامی

سؤال: جناب دکتر فرهانچی، لطفاً در خصوص وضعیت کنونی انتشارات حزب اراده ملت ایران توضیح دهید. ظاهراً امسال هم قصد حضور در نمایشگاه مجازی تهران را دارید و هم دو مجموعه تازه به بازار کتاب عرضه کرده‌اید.

پاسخ: با سپاس از توجه شما. انتشارات حزب اراده ملت ایران از پاییز سال گذشته، هم‌زمان با پایان مسؤولیت من در دبیرکلی مجموعه «حاما»، تمرکز خود را بر دو محور اصلی «سلامت» و «اندیشکده‌ها» قرار داد. دلیل این انتخاب آن بود که در برنامه کاری من، از پیش تأسیس یک اندیشکده مرتبط با نظام سلامت پیش‌بینی شده بود و این موقعیت را مغتنم شمردیم تا با همیاری همکاران، ادبیات علمی و تخصصی در این زمینه را گسترش دهیم.

در همین راستا، آقای دکتر پریش مسؤولیت انتشار کتاب‌های مرتبط با اندیشکده‌ها، مباحث نظری آن‌ها و نیز ساختار و سازوکارشان را عهده‌دار شده‌اند، و بنده مسؤولیت مجموعه آثار مربوط به «سلامت جامعه‌محور» را بر دوش گرفته‌ام. تاکنون پنج عنوان کتاب در این دو محور منتشر کرده‌ایم و چهار عنوان دیگر نیز در مرحله‌های گوناگون آماده‌سازی و چاپ قرار دارند. با توجه به برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در پایان اردیبهشت‌ماه، امیدواریم تمامی این پنج اثر در زمان مقرر به نمایشگاه برسند و مورد توجه پژوهشگران و علاقه‌مندان قرار گیرند.

سؤال: آقای دکتر، شرایط اقتصادی و به‌ویژه تحولات اخیر و افزایش هزینه‌ها چه تأثیری بر فعالیت انتشارات شما گذاشته است؟ اکنون شاهد افزایش بهای کاغذ و ملزومات چاپ هستیم و قدرت خرید مخاطبان نیز کاهش یافته است.

پاسخ: طبیعی است که این شرایط تأثیر مستقیم و چشمگیری بر حوزه نشر داشته است. بهای کاغذ، مرکب، چاپ و حتی هزینه‌های بسته‌بندی و پخش کتاب چندین برابر شده است، در حالی که مخاطبان، به‌ویژه کتاب‌خوانان حرفه‌ای، با افت توان خرید روبه‌رو هستند. اما با این همه، نگاه ما در انتشارات حزب اراده ملت ایران از آغاز تاکنون اقتصادی صرف نبوده است. این انتشارات به دلیل پیوند عمیقش با گفتمان سیاسی و فکری حزب، مأموریت اصلی خود را در غنی‌سازی ادبیات تخصصی حوزه‌های سیاست و اجتماع می‌بیند، نه در سودآوری مالی.

با این حال، چنانچه هزینه‌ها کاهش می‌یافت، می‌توانستیم با دامنه‌ی بیشتری کار کنیم و تولیداتمان را از نظر کیفیت و تنوع به سطحی بالاتر برسانیم. در شرایط کنونی ناگزیر شده‌ایم کتاب‌ها را با حداقل کیفیت فنی ممکن منتشر کنیم تا تداوم فعالیت حفظ شود. واقعیت این است که بسیاری از ایده‌های ما — از جمله تولید نسخه‌های صوتی، طراحی جلدهای حرفه‌ای‌تر، یا تبلیغات منسجم و فراگیر — با بار مالی سنگینی همراه است که در وضعیت فعلی از توان ما خارج است. بنابراین فعلاً بر روی جامعه‌ی اصلی مخاطبان خود، یعنی پژوهشگران و خوانندگان جدی‌ای که آگاهانه به سراغ آثارمان می‌آیند، تمرکز کرده‌ایم و به ناچار از گسترش دامنه‌ی مخاطبان چشم‌پوشی کرده‌ایم.

سؤال: درباره مجموعه «سلامت جامعه‌محور» توضیح بیشتری بفرمایید. می‌دانیم که این مجموعه در مدت زمانی کوتاه چهار جلد از آثار خود را منتشر کرده است.

پاسخ: در این مجموعه تلاش کرده‌ایم سلامت را نه صرفاً در سطح پزشکی و درمانی، بلکه در بستر اجتماعی و فرهنگی آن بنگریم. من مقدمه‌ای کوتاه اما جامع بر این مجموعه نوشته‌ام که مبانی نظری و ضرورت چنین نگاهی را توضیح می‌دهد و خوشحال می‌شوم این یادداشت برای آگاهی بیشتر خوانندگان منتشر شود.

در حال حاضر چهار کتاب دیگر نیز در دست آماده‌سازی داریم که امیدواریم تا تابستان یا اوایل پاییز به بازار بیایند. یکی از این آثار به حوزه‌ی سلامت دهان و دندان می‌پردازد و کتاب دیگر بررسی جامعی است درباره‌ی «عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت». همچنین چاپ دوم کتاب «برنامه برای اداره کل سمن‌ها و خیریه‌های وزارت بهداشت» در قالب همین مجموعه تجدید انتشار خواهد شد.

اما پروژه‌ی محوری و جدید ما کتابی است درباره‌ی «عدالت در نظام سلامت ایران» که اکنون مرحله پژوهش و نگارش مقدماتی آن رو به پایان است. این اثر به مباحث عدالت، توسعه و بهره‌وری در نظام سلامت می‌پردازد و از زاویه‌ی نقش‌آفرینی بخش‌های غیردولتی، سمن‌ها و سایر نهادهای مدنی به تحلیل مسئله می‌نشیند. انتظار داریم این پژوهش در چند جلد تنظیم شود و جلد نخست آن که با عنوان «پیش‌درآمد» در دست آماده‌سازی است، به‌زودی تقدیم علاقه‌مندان شود.

*درباره مجموعه سلامت جامعه محور

سلامت، یکی از بنیادی‌ترین حقوق بشر و شاخص اصلی توسعه اجتماعی و اقتصادی است. در دهه‌های اخیر، اهمیت سلامت جامعه‌محور و پزشکی اجتماعی بیش از پیش آشکار شده است؛ مفاهیمی که فراتر از درمان فردی، به بهبود وضعیت سلامت جمعی، عدالت اجتماعی و کاهش نابرابری‌ها توجه دارند. این رویکرد، بر عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و محیطی تأثیرگذار بر سلامت تأکید می‌کند و ناظر بر ایجاد نظام‌های سلامت پایدار، پاسخگو و همگانی است.

متأسفانه در شرایط فعلی نظام سلامت ایران، روند کالایی شدن خدمات سلامت، دسترسی برابر و عدالت اجتماعی در سلامت را با چالش مواجه کرده است. در چنین فضایی، ضرورت تولید و ترویج ادبیات موضوعه و علمی در حوزه سلامت جامعه‌محور و پزشکی اجتماعی، بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. وجود منابع مستند و تحلیلی می‌تواند به متخصصان، سیاستگذاران و پژوهشگران کمک کند تا نظام سلامت را با رویکردی جامع و عدالت‌محور بازاندیشی و بازسازی کنند.

این مجموعه کتاب‌ها با هدف ارتقای آگاهی و دانش در حوزه سلامت جامعه‌محور تهیه شده است. تمرکز اصلی این مجموعه، بر معرفی رویکردهای علمی و عملی پزشکی اجتماعی، بررسی تجربیات تاریخی و جهانی، و ارائه راهکارهای نوین برای مواجهه با چالش‌های سلامت جمعی است. این آثار تلاش دارند نشان دهند که سلامت نه تنها یک خدمت، بلکه یک حق عمومی و نتیجه تعامل میان جامعه، سیاست و مراقبت‌های بهداشتی است.

امید است که این کتاب‌ها، با ارائه چارچوب‌های تحلیلی، تجربیات عملی و دانش نظری، جایگاه خود را در میان خوانندگان حوزه سلامت، پژوهشگران، فعالان اجتماعی و سیاستگذاران بیابد و به تقویت گفتمان سلامت جامعه‌محور در ایران کمک کند. همچنین، این مجموعه می‌تواند الهام‌بخش تلاش‌های جمعی برای ساختن نظام سلامت عادلانه‌تر و پایدارتر باشد.

اولین کتاب این مجموعه، با عنوان «پزشکی در مقیاس بزرگ»، ترجمه‌ای از اثر برجسته منتشرشده توسط انتشارات کمبریج در سال 2025 است. این کتاب با نگاهی تاریخی و تحلیلی، پزشکی اجتماعی را در بیش از 14 منطقه دنیا مورد کنکاش و کاوش قرار می‌دهد. کتاب توسط 24 نفر از صاحب‌نظران و تاریخ‌دانان برجسته حوزه سلامت از سراسر دنیا تدوین شده است.کتاب در هر کدام از فصول خویش تاریخچه پزشکی اجتماعی را در یکی از مناطق دنیا توضیح می‌دهد و روندهای مثبت و منفی آنرا آشکار می‌کند. اهمیت این کتاب در شرایط کنونی ایران، که سلامت به سرعت در حال کالایی شدن است، دوچندان می‌شود. «پزشکی در مقیاس بزرگ» نشان می‌دهد که بدون درک عمیق از تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت و طراحی سیاست‌های کلان مبتنی بر عدالت، تلاش‌ها برای ارتقای سلامت عمومی ناکافی خواهند بود.

دومین کتاب این مجموعه با عنوان «بیهوشی و عدالت در نظام سلامت جهانی (با نگاه ویژه به ایران)» ترجمه‌ای از یک فصل از چاپ دهم کتاب تخصصی رشته بیهوشی با عنوان بیهوشی میلر است که با ضمائم و یادداشت‌هایی درباره وضعیت بیهوشی در ایران تکمیل شده است. کتاب به بررسی وضعیت نیروی انسانی، تجهیزات، داروها و فرایندهای بیهوشی در مناطق مختلف جهان می‌پردازد و تلاش می‌کند نابرابری‌ها و چالش‌های موجود در ارائه خدمات بیهوشی را به تصویر بکشد. علاوه بر آن، راهکارهایی برای کاهش این نابرابری‌ها ارائه شده است. مترجمین با افزودن بخش‌هایی مرتبط با ایران، امکان مقایسه وضعیت کشور با سایر نقاط جهان را برای خوانندگان فراهم کرده‌اند. این کتاب شامل سه بخش اصلی است و با تصاویر و جداول متعدد همراه شده است. همچنین، حدود 20 یادداشت ضمیمه‌ای مرتبط با وضعیت ایران در آن گنجانده شده است تا چشم‌اندازی جامع و کاربردی برای مطالعه شرایط محلی ارائه شود.

سومین کتاب این مجموعه «جستجویی جهانی برای ایده‌آل‌ترین نظام سلامت» نگاهی نقادانه به نظام سلامت در ایلات متحده آمریکا دارد. در این کتاب نظام سلامت پنج کشور پیشرفته یعنی آلمان، انگلستان، ژاپن، فرانسه و کانادا را با آمریکا مقایسه می‌کند و راهکارهایی برای بهبود نظام سلامت ایالت متحده آمریکا ارائه می‌دهد. این کتاب بر نقاط ضعف اصلی نظام سلامت آمریکا انگشت می‌نهد و نشان می‌دهد که نظام سرمایه‌داری حاکم بر این کشور، بانی این معضلات و مانع حل آنها است.

چهارمین کتاب این مجموعه ترجمه‌ای از دو کتاب مختلف ولی با محوریت اخلاق حرفه‌ای و بحث عدالت است. کتاب "جنبه‌های اخلاقی در مراقبت‌های بیهوشی: اخلاق بالینی در بیهوشی (بر پایه‌ی مثال)" از دو بخش تشکیل شده است. بخش اول مبانی نظری اخلاق و عدالت را در حوزه مراقبت‌های بیهوشی که یکی از پرچالش‌ترین ناترازی‌ها و نابرابری‌های اخلاقی در حوزه سلامت را دارد، مورد بحث و تحلیل قرار می‌دهد و در بخش دوم همان مباحث نظری را در غالب کیس‌های (موارد) بالینی مطرح می‌نماید. بخش اول این کتاب ترجمه‌ای از مهمترین مرجع جهانی مراقبت‌های بیهوشی است و بخش دوم ترجمه کتابی از انتشارات کمبریج انگلستان می‌باشد.

امیدواریم که این مجموعه از کتاب‌ها بتواند راهگشای استفرار نظامی عادلانه‌تر و کم تبعیض در حوزه سلامت کشور عزیزمان ایران باشد.