بزرگنمایی:

افشین فرهانچی
چهــار مــاه پــس از انتخابــات جنجالــی شــهرداری‌ها در اکتبــر ،2025 گرجســتان نــه تنهــا از بحــران سیاســی خــارج نشــده، بلکــه نشــانه‌های روشــنی از ورود بــه مرحلــه‌ای پیچیده‌تــر و فرسایشــی‌تر از انســداد سیاســی و قطبیســازی داخلــی بــروز داده اسـت. اگـر انتخابـات محلـی پاییـز گذشـته را میتـوان نقطـه تثبیـت قـدرت نهـادی حـزب «رویـای گرجسـتان» دانسـت، تحـوالت پس از آن نشـان میدهـد ایـن تثبیـت، همزمـان بـا فرسـایش مشـروعیت سیاســی، تشــدید شــکاف اجتماعــی و تیرهتــر شــدن افــق روابــط خارجــی، بــه ویــژه بــا اتحادیــه اروپــا، همــراه شــده اســت. پـس از فروکـش نسـبی اعتراضـات خیابانـی اکتبـر، دولـت توانسـت بــا ترکیبــی از ابزارهــای امنیتــی، قضایــی و رســانه‌ای، خیابــان را کنتـرل کنـد. امـا ایـن بـه معنـای بازگشـت آرامـش سیاسـی نبـود. بازداشــت فعــاالن سیاســی، محدودیــت فعالیــت ســازمانهای جامعـه مدنـی و پیگیـری قضایـی چهرههـای شـاخص اپوزیسـیون در ماه‌هــای نوامبــر و دســامبر، عمــا فضــای سیاســی را بــه ســمت انقبــاض بیشــتر ســوق داد. دولــت ایــن اقدامــات را ذیــل گفتمـان »حفـظ نظـم قانـون اساسـی« و مقابلـه بـا »سـناریوهای بیثباتســازی خارجــی« توجیــه کــرد، امــا بــرای بخــش قابــل توجهـی از جامعـه، ایـن رونـد بـه معنـای بسـتهتر شـدن مسـیرهای مشـارکت سیاسـی تلقـی شـد. در همیـن بـازه، شـکاف میـان تفلیـس و بروکسـل وارد فـاز جدیـدی  شـد. پـس از تعلیـق عملـی رونـد الحـاق گرجسـتان بـه اتحادیـه اروپــا تــا ،2028 در ماه‌هــای اخیــر نشــانه‌های روشــنی از ســردی سـاختاری روابـط دیـده میشـود. هشـدارهای رسـمی اتحادیـه اروپـا دربــاره وضعیــت دموکراســی، آزادی رســانهها و قانــون »عوامــل خارجـی« بـا واکنـش تنـد دولـت مواجـه شـد. مقامـات گرجسـتان، بــه ویــژه نخســتوزیر کوباخیــدزه، صراحتــا بروکســل را بــه »اسـتانداردهای دوگانـه« و »مداخلـه سیاسـی« متهـم کردنـد. ایـن ادبیـات، بیـش از پیـش روایـت دولـت از یـک تقابـل هویتـی میـان »حاکمیــت ملــی« و »فشــار غربــی« را برجســته کــرده اســت. در ســطح اجتماعــی، جامعــه گرجســتان بیــش از پیــش دچــار دوپارگـی شـده اسـت. از یـک سـو، بدنـه حامـی دولـت کـه ثبـات، رشـد زیرسـاختی و پرهیـز از درگیـری بـا روسـیه را اولویـت میدانـد، و از سـوی دیگـر، طبقـه شـهری، جوانـان و نیروهـای لیبـرال کـه تعلیــق مســیر اروپایــی را بــه منزلــه عقبگــرد تاریخــی تلقــی میکننــد. کاهــش مشــارکت سیاســی، بیاعتمــادی بــه انتخابــات و مهاجـرت فزاینـده نیـروی انسـانی جـوان، از پیامدهـای ملمـوس ایـن وضعیـت اسـت کـه در آمارهـای غیررسـمی پایـان 2025 بـه وضــوح دیــده می‌شــود. در حاوستیای جنوبی؛ ثبات یخزده در سایه روسیه اوسـتیای جنوبـی همچنـان یکـی از کانون‌هـای اصلـی مناقشـه ارضـی گرجسـتان باقـی مانـده اسـت؛ منطقـه‌ای کـه پـس از جنـگ 2008 عمـا از کنتـرل تفلیـس خـارج شـد و بـا اتـکای کامـل بـه حمایـت نظامـی، امنیتـی و مالـی روسـیه اداره میشـود. در چهار مـاه گذشـته، اگرچه تحـوالت پرتنشـی در ایـن منطقـه گـزارش نشـد، امـا همیـن »سـکوت خبـری« بیـش از هـر چیـز نشـانه تثبیـت وضعیـت موجـود و تعمیـق وابسـتگی سـاختاری بـه مسـکو اسـت. رویکـرد دولـت گرجسـتان در قبـال اوسـتیای جنوبـی در ماههـای اخیـر مبتنـی بـر پرهیـز از تنـش و حفـظ وضع موجـود بوده اسـت. تفلیـس، در شـرایط بحـران داخلـی و فشـار خارجـی، تمایلـی بـه گشـودن جبهـه امنیتـی جدید نـدارد. ایـن سیاسـت، هرچنـد از منظر ثبـات کوتاهمـدت قابل درک اسـت، امـا عمـا بـه معنـای پذیـرش یـک بنبسـت راهبـردی در پرونـده تمامیـت ارضـی تلقـی میشـود. بـرای روسـیه، اوسـتیای جنوبـی همچنـان یـک اهـرم ژئوپلیتیکـی کمهزینـه و مؤثـر اسـت؛ ابـزاری بـرای کنتـرل رفتـار تفلیـس، محدودسـازی مسـیرهای غربگرایانـه گرجسـتان و ارسـال پیـام بازدارنـده بـه ناتـو و اتحادیـه اروپـا. در ایـن چارچـوب، اوسـتیای جنوبـی نـه یـک مسـأله حلنشـده، بلکـه یـک «وضعیـت مدیریت‌شـده» بـرای مسـکو اسـت. آبخازیا؛ خودمختاری وابسته و شکافهای درونی آبخازیــا در ماههــای اخیــر بــا چالش‌هایــی متفــاوت امــا همراســتا بــا اوســتیای جنوبــی مواجــه بــوده اســت. اگرچــه ســاختار سیاســی ایــن منطقـه خودخوانـده باثبـات بـه نظـر میرسـد، امـا نشـانههای نارضایتـی اجتماعـی، فسـاد اداری و تنشهـای پنهـان میـان نخبـگان محلـی و سـرمایه‌گذاران روسـی پررنگتـر شـده اسـت. بازداشـتها و پرونده‌هـای امنیتـی در مناطـق مـرزی، بـه ویـژه گالـی، بـار دیگـر بحرانـی بـودن وضعیـت امنیتـی و اجتماعـی منطقـه را یـادآور شـد. وابسـتگی اقتصـادی آبخازیـا بـه روسـیه بـه سـطحی رسـیده کـه مـا امـکان تصمیمگیـری مسـتقل را از نهادهـای محلی سـلب کرده اسـت. در عیـن حـال، بخشـی از جامعـه آبخـاز نسـبت بـه »بلعیـده شـدن تدریجـی« منابـع و حاکمیـت منطقه توسـط مسـکو نگـران اسـت؛ نگرانیای کـه تاکنـون مجـال بـروز سیاسـی علنـی نیافتـه، امـا در سـطح اجتماعـی قابـل ردیابی اسـت. بـرای تفلیـس، آبخازیـا همچنـان پرونـدهای حسـاس و مسـکوت اسـت. دولـت گرجسـتان در ماه‌هـای اخیـر تـاش کـرده از طریـق گفتمـان حقـوق بشـری و تماسهـای غیررسـمی، حداقـل ارتبـاط بـا سـاکنان مناطـق مـرزی را حفـظ کنـد، امـا واقعیـت میدانی نشـان میدهد کـه فاصله سیاسـی و نهـادی میـان دو طـرف عمیقتـر از آن اسـت کـه بـا ابزارهـای نـرم بـه سـادگی ترمیـم شـودــوزه ژئوپلیتیــک، دولــت گرجســتان در ماه‌هــای اخیــر تــاش کــرده سیاســت «تنش‌زدایــی حداقلــی» بــا روســیه را حفــظ کنــد، بی‌آنکــه وارد عادی‌ســازی رســمی روابــط شــود. تــداوم وضعیــت‌موجـود در آبخازیـا و اوسـتیای جنوبـی، همـراه بـا پرهیـز تفلیـس از اقدامــات تحریک‌آمیــز، نشــان میدهــد دولــت بیــش از هــر زمــان دیگــر نگــران گشــوده شــدن جبهــه امنیتــی جدیــد اســت. ایــن رویکـرد اگرچـه از منظـر ثبـات کوتاه‌مـدت قابـل فهـم اسـت، امـا در بلندمـدت میتوانـد بـه تثبیـت وضـع موجـود و کاهـش اهرم‌هـای چانه‌زنــی گرجســتان در پرونـده تمامیــت ارضــی منجــر شــود. در همیــن حــال، آجــارا بــه عنــوان تنهــا جمهــوری خودمختــار غیرمنفصــل، همچنــان الگویــی از ثبــات نســبی ارائــه میدهــد. تغییـرات مدیریتـی در ایـن منطقـه بـدون تنـش جـدی پیـش رفـت و باتومـی نقـش خـود را بـه عنـوان قطـب اقتصـادی و گردشـگری حفــظ کــرد. ایــن تفــاوت، بیــش از پیــش شــکاف میــان «مرکــز بحـرانزده» و «حاشـیه باثبـات» را در سـاختار حکمرانـی گرجسـتان برجسـته می‌سـازد. در مجمــوع، گرجســتان در ابتــدای 2026 در وضعیتــی ایســتاده کـه میتـوان آن را «ثبـات بـدون اجمـاع» نامیـد. دولـت کنتـرل نهــادی و امنیتــی را در دســت دارد، امــا از بازســازی اعتمــادعمومــی و ایجــاد افــق سیاســی مشــترک ناتــوان بــوده اســت. اپوزیســیون، اگرچــه همچنــان از حمایــت بخشــی از جامعــه برخـوردار اسـت، امـا پراکندگـی، فقـدان راهبـرد واحـد و اتـکای بیــش از حــد بــه فشــار خارجــی، قــدرت تاثیرگــذاری آن را محــدود کــرده اســت. ادامـه ایـن مسـیر، خطـر فرسـایش تدریجـی سـرمایه اجتماعـی و تبدیــل بحــران سیاســی بــه وضعیــت مزمــن را در پــی دارد. اگـر گرجسـتان نتوانـد همزمـان سـه معضـل اصلـی خـود یعنـی آشـتی سیاسـی داخلـی، بازتعریـف واقعگرایانـه رابطـه بـا غـرب و مدیریــت هوشــمندانه همســایگی بــا روســیه را حل‌وفصــل کنــد، احتمــال آن‌کــه ایــن کشــور بیــش از پیــش بــه میــدان رقابــت قدرت‌هــای بــزرگ بــدل شــود، افزایــش خواهــد یافــت. تجربـه چهـار مـاه گذشـته نشـان میدهـد کـه مسـأله گرجسـتان دیگــر صرفــا یــک بحــران انتخاباتــی یــا اختــاف سیاســت خارجـی نیسـت، بلکـه بحرانـی چندالیـه در الگـوی حکمرانـی و جهت‌گیــری راهبــردی کشــور اســت.